Kiremidin altındaki ince ahşaplar çatının ömrünü sandığınızdan fazla etkiler. Çıta ve kontra çıtanın görevini, sık yapılan hataları ve nelere bakılacağını anlattık.
Kiremitli bir çatıya dışarıdan baktığınızda yalnızca kiremidi görürsünüz. Oysa kiremit, altındaki ince ahşap çıtalara asılı durur. Bu çıtalar ve onların altındaki kontra çıtalar, çatı bittiğinde görünmez olur; ama çatının su alıp almaması, nefes alıp almaması ve kiremitlerin yerinde durması büyük ölçüde bu katmana bağlıdır.
Çıta nedir?
Çıta (kiremit çıtası), çatının eğimine dik, yani yatay doğrultuda çakılan ince ahşap elemandır. Kiremitler arka taraflarındaki tırnaklarla bu çıtalara takılır.
Çıtanın iki temel görevi vardır:
- Kiremidi taşımak ve yerinde tutmak,
- Kiremit sıralarının düzgün ve doğru bindirmeyle dizilmesini sağlamak.
Çıtalar arasındaki mesafe rastgele belirlenmez. Kullanılan kiremidin boyuna ve üreticinin belirttiği bindirme payına göre hesaplanır. Bu mesafe yanlış olursa kiremitler ya birbirinin üstüne yeterince binmez ya da sıralar çarpık durur.
Kontra çıta nedir?
Kontra çıta, örtü altı membranının üzerine, merteklerle aynı yönde, yani eğim doğrultusunda çakılan çıtadır. Kiremit çıtaları da bunların üzerine yatay olarak çakılır.
Kontra çıtanın görevleri:
- Su için yol açmak: Kiremidin altına rüzgârla giren ya da yoğuşan su, membran üzerinde serbestçe aşağı akabilir. Kontra çıta yoksa yatay çıtalar bu suyu önünde tutar.
- Havalandırma boşluğu bırakmak: Kiremit ile membran arasında hava dolaşır; çatı altındaki nem dışarı atılır, ahşap kurur.
- Membranı korumak: Kiremit çıtası doğrudan membrana bastırılmadığı için membran daha az zorlanır.
Membranın görevini örtü altı membranı nedir yazımızda anlattık; kontra çıta, o membranın işini yapabilmesi için gereken boşluğu sağlar.
Katmanların sırası
Tipik bir kiremitli çatıda içten dışa doğru sıra şöyledir:
- Mertek,
- Projeye göre yalıtım katmanları,
- Örtü altı membranı,
- Kontra çıta (eğim yönünde),
- Kiremit çıtası (yatay),
- Kiremit.
Shingle kaplamada bu düzen farklıdır. Shingle, çıtaya değil OSB gibi düz bir levha yüzeyine döşenir. Metal kaplamalarda ise altyapı, kaplamanın tipine göre projede belirlenir.
Sık yapılan hatalar
- Kontra çıta kullanmamak: Kiremit çıtası doğrudan membran üzerine çakılır. Membran üzerinde akan su her çıtanın arkasında birikir, ahşabı ve çivi deliklerini ıslatır.
- Yanlış çıta aralığı: Kiremidin bindirmesi yetersiz kalır, rüzgârlı yağmurda su içeri girer ya da kiremitler sırasından kayar.
- Nemli ya da uygun olmayan ahşap: Islak ahşap kuruyunca çarpılır, çivisi gevşer. Çıtaların düzgün ve kuru olması, gerekiyorsa koruyucu işlem görmüş olması beklenir.
- İnce ya da zayıf kesit: Bolu'da kar yükü kiremidin üstüne biner; çıtanın bu yükü esnemeden taşıması gerekir.
- Saçak ve mahyada boşluğu kapatmak: Havalandırma boşluğunun alttan hava alıp üstten verebilmesi gerekir. Uçlar tamamen kapatılırsa boşluk işe yaramaz; tamamen açık bırakılırsa da kuş ve böcek girer.
Çıtadaki sorun nasıl anlaşılır?
Çıta ve kontra çıta kaplamanın altında kaldığı için doğrudan görünmez. Ancak bazı belirtiler bu katmanı işaret edebilir:
- Kiremit sıralarında dalgalanma ya da çökme,
- Sık sık yerinden kayan kiremitler,
- Çatı arasında, membranın altında nem ya da ahşapta koyulaşma.
Kırık ya da kaymış kiremit değişiminde ustanın altındaki çıtanın durumuna da bakması iyi bir fırsattır. Bu konuyu kırık kiremit değişimi yazımızda anlattık.
Kaplama yenilenirken çıta da yenilenir mi?
Çoğu zaman evet. Eski kiremit söküldüğünde çıtalar da açığa çıkar; çürümüş, gevşemiş ya da kontra çıtasız bir düzen varsa, yeni kaplamayı eski çıtaya asmak sorunu yeni çatıya taşımak demektir. Durumun ne olduğu ancak söküm sırasında net görülür.
Nasıl yardımcı oluyoruz?
Ortaklar Çatı olarak kiremitli çatılarda membran, kontra çıta ve çıta katmanını kaplamanın kendisi kadar önemsiyoruz. Bu katmanlar kapandıktan sonra görünmeyeceği için ne yaptığımızı size açıkça anlatıyoruz. Ayrıntılar için çatı yapımı sayfamıza bakabilirsiniz.
