Ustanız "mertek çürümüş, dere yenilenecek" dediğinde ne kastediyor? Çatıda en sık geçen terimleri, iskeletten kaplamaya kadar sade bir dille anlattık.
Çatı keşfinde ya da teklifte geçen kelimeler çoğu ev sahibine yabancı gelir. "Aşık sağlam ama mertekler değişecek", "dere sacı yenilenmeli", "saçak tahtası çürümüş" gibi cümleleri anlamadan bir karar vermek zordur. Bu sözlük, ustanızla aynı dili konuşabilmeniz için hazırlandı.
Terimleri çatının yapılış sırasına göre, aşağıdan yukarıya ve içten dışa doğru grupladık.
Taşıyıcı sistem (çatının iskeleti)
- Yastık: Çatı iskeletinin bina döşemesine ya da duvarına oturduğu yatay ahşap ya da çelik eleman. Yükü binaya dağıtır.
- Dikme: Yastıktan yukarı doğru yükselen, üstündeki aşığı taşıyan düşey eleman.
- Göğüsleme (payanda): Dikmeleri çapraz olarak destekleyen eğik parçalar. İskeletin yana yatmasını ve esnemesini önler.
- Aşık: Dikmelerin ya da makasların üzerinde, çatı boyunca yatay uzanan kiriş. En üstteki aşığa mahya aşığı denir.
- Mertek: Aşıkların üzerine, çatının eğimi yönünde dizilen elemanlar. Kaplamanın altyapısı bunların üzerine kurulur.
- Makas: Üçgen biçiminde birleştirilmiş, kendi başına taşıyıcı bir ünite. Özellikle geniş açıklıklarda ve çelik çatılarda sık kullanılır.
Bu elemanların ahşap ya da çelik olmasının farkını ahşap mı çelik mi yazımızda anlattık.
Ara katmanlar
- Buhar dengeleyici: Isı yalıtımının iç tarafında, evden gelen nemin yalıtıma girmesini sınırlayan örtü.
- Isı yalıtımı: Taş yünü, cam yünü ya da levha yalıtım; çatıdan ısı kaybını azaltır.
- Örtü altı membranı: Kaplamanın altındaki ikinci su savunma hattı. Ayrıntısı için örtü altı membranı nedir yazımıza bakabilirsiniz.
- Kontra çıta: Membranın üzerine, mertek yönünde çakılan çıta. Altında havalandırma ve su akış boşluğu bırakır.
- Çıta (kiremit çıtası): Kontra çıtaların üzerine yatay çakılan, kiremitlerin asıldığı ince ahşap.
- OSB: Shingle kaplamanın altına serilen, preslenmiş yongalardan yapılmış levha. Shingle çıtaya değil, düz bir yüzeye döşenir.
Kaplama ve çatının hatları
- Kaplama: Çatının dış yüzü: kiremit, shingle ya da metal.
- Mahya: Çatının en üst sırtı; iki eğimli yüzeyin tepede buluştuğu hat. Üzerine özel mahya kiremitleri döşenir.
- Kırma hattı: Kırma çatılarda iki yüzeyin dışa doğru çıkıntı yaparak birleştiği eğik sırt. Mahya gibi kapatılır.
- Dere (vadi): İki çatı yüzeyinin içe doğru birleştiği, suyun toplandığı oluk biçimli hat. Çatının en çok su taşıyan yeridir; bu yüzden dere akıntısı sık karşılaşılan bir sorundur.
- Eğim: Çatı yüzeyinin yatayla yaptığı açı. Kaplama seçimini ve kar davranışını doğrudan etkiler.
Kenarlar ve birleşimler
- Saçak: Çatının duvardan dışarı taşan kenarı. Duvarı yağmurdan korur.
- Saçak tahtası (alın tahtası): Saçağın ucunu kapatan ahşap ya da kaplama. Oluk askıları genellikle buraya bağlanır.
- Saçak altı: Saçağın alt yüzü; açık bırakılabilir ya da kaplanabilir.
- Damlalık: Saçak ucunda, suyu doğrudan oluğa yönlendiren, ahşabın ıslanmasını önleyen profil.
- Baca etekliği: Bacanın çatıdan çıktığı yerde, birleşimi su almaz yapan metal ya da membran parça.
- Parapet: Çatının ya da terasın kenarında yükselen alçak duvar.
- Rüzgârlık (kenar): Beşik çatının yan kenarlarını kapatan, rüzgârın kaplamayı kaldırmasını önleyen bitiş.
Suyun yolu
- Oluk: Saçak boyunca uzanan, çatıdan gelen suyu toplayan kanal.
- İniş borusu: Oluktaki suyu yere indiren düşey boru.
- Süzgeç: Teras ve düz çatılarda suyun toplanıp tahliye edildiği nokta.
Sık karıştırılan ikililer
- Aşık ve mertek: Aşık çatı boyunca yatay uzanır; mertek eğim yönünde, aşığın üstüne dizilir.
- Mahya ve dere: İkisi de iki yüzeyin birleşimidir; mahya dışa doğru çıkıntıdır, dere içe doğru çukurdur. Mahyadan su akıp gider, dereye su toplanır.
- Çıta ve kontra çıta: Çıta yatay olup kiremidi taşır; kontra çıta eğim yönünde olup çıtayı membrandan uzak tutar.
- Oluk ve dere: Oluk saçaktaki toplama kanalıdır; dere çatı yüzeyleri arasındaki birleşimdir. Halk arasında ikisine de "dere" dendiği olur.
Terimleri bilmek neden işe yarar?
Teklifte "mertek değişimi" ile "çıta yenileme" arasında hem iş hem malzeme bakımından büyük fark vardır. Terimleri bildiğinizde teklifleri karşılaştırmak, ustaya doğru soruyu sormak ve keşifte söyleneni takip etmek kolaylaşır.
Bizimle çalışırsanız
Ortaklar Çatı olarak keşifte gördüğümüzü teknik kelimelerin arkasına saklanmadan anlatıyoruz; anlamadığınız bir terim olursa sormanızı isteriz. Yeni çatı ya da yenileme düşünüyorsanız çatı yapımı sayfamıza göz atabilirsiniz.
