İki çatı yüzeyinin birleştiği dere, çatının en çok su taşıyan bölümüdür. Dere akıntısının belirtilerini, en sık nedenlerini ve kalıcı onarımın nasıl yapıldığını anlattık.
Çatınızda iki eğimli yüzeyin içe doğru birleştiği bir çizgi varsa, orası çatının deresidir. Bazı yerlerde "vadi" ya da "dere sacı" diye de anılır. Kâğıt üzerinde basit bir birleşim gibi görünür, ama yağmur ve kar suyunun büyük kısmı bu kanaldan aşağı akar. Bu yüzden dere, akıntıların en sık başladığı yerlerden biridir.
Dere neden bu kadar zorlanır?
Düz bir çatı yüzeyinde her kiremit yalnızca kendi üstüne düşen suyu taşır. Derede ise iki yüzeyden gelen su tek bir kanalda toplanır. Sağanak yağışta derede akan su miktarı, çatının geri kalanına göre çok daha fazladır.
Bolu kışında buna kar ve buz eklenir. Derede kar daha uzun kalır, rüzgâr burada kar yığar. Gündüz eriyen su gece donar ve kanalın içinde set oluşturur. Arkadan gelen su bu setin üstünden aşamazsa yana, kiremitlerin altına doğru yol arar.
Dere akıntısının belirtileri
- Tavanda, çatıdaki derenin altına denk gelen bir çizgi boyunca leke ya da nem,
- Kar erimesi dönemlerinde başlayan, yağmur bitince de bir süre devam eden damlama,
- Çatı arasında, derenin altındaki merteklerde koyulaşma ya da küf,
- Dışarıdan bakıldığında derede biriken yaprak, yosun ya da kayan kiremitler.
Suyun girdiği nokta ile tavandaki leke her zaman üst üste değildir. Su ahşap boyunca ilerleyip başka bir yerde görünebilir. Bu konuyu çatı akıntısında ilk 24 saat yazımızda da anlattık.
En sık görülen nedenler
1. Delinmiş ya da paslanmış dere sacı
Derenin altına döşenen metal sac zamanla aşınır. Galvaniz kaplaması zarar görmüş sac paslanır ve delinir. Üstüne basılarak ezilmiş, ortası çökmüş saclar da suyu kanalın dışına yönlendirebilir.
2. Tıkanma
Dere, çatıdan inen yaprak, çam iğnesi ve tortunun toplandığı yerdir. Kanal tıkandığında su yükselir ve kiremitlerin altına taşar. Çevresinde ağaç olan evlerde bu çok sık görülür.
3. Yanlış kesilmiş ya da fazla sokulmuş kiremitler
Dereye bakan kiremitlerin kanalı daraltmayacak şekilde kesilmesi gerekir. Kanalın içine fazla giren kiremit, suyun akışını bozar, yaprak tutar ve kışın buzlanmayı hızlandırır.
4. Harçla kapatılmış dereler
Bazı eski çatılarda dere kenarları harçla doldurulmuştur. Harç, ısınıp soğudukça çatlar, parça parça dökülür ve suyun girebileceği boşluklar açar.
5. Altta yetersiz su yalıtımı
Derenin altında, sacın da altında ikinci bir koruma katmanı olmalıdır. Örtü altı membranının dere boyunca doğru bindirmeyle ve gerekirse ek bir su yalıtım şeridiyle güçlendirilmesi, sacdan geçebilecek suya karşı son savunmadır. Bu katmanın neden önemli olduğunu örtü altı membranı yazımızda anlattık.
Dere nasıl onarılır?
Kalıcı bir dere onarımı genellikle şu adımlardan oluşur:
- Tespit. Çatı arasından ve dışarıdan suyun girdiği noktanın bulunması.
- Söküm. Dere boyunca kenardaki kiremitlerin dikkatlice sökülmesi.
- Alt katmanın kontrolü. Membranın ve altındaki ahşabın durumunun incelenmesi; ıslanmış ya da çürümüş ahşabın yenilenmesi.
- Su yalıtımının güçlendirilmesi. Dere hattı boyunca membranın yenilenmesi ya da ek yalıtım şeridi uygulanması.
- Yeni dere sacı. Kanalın yeterli genişlikte, düzgün bindirmeli ve doğru sabitlenmiş yeni bir sacla kaplanması.
- Kiremitlerin geri döşenmesi. Kenar kiremitlerinin kanalı daraltmayacak şekilde kesilip sabitlenmesi.
Yalnızca sacın üstüne macun ya da bant sürmek kısa süreli bir çözümdür. Altındaki ahşap ıslanmaya devam ediyorsa sorun büyüyerek geri döner.
Kendiniz neler yapabilirsiniz?
Derenin durumunu yerden ya da bir pencereden gözlemleyebilirsiniz: Kanalda birikinti, yosun ya da yerinden oynamış kiremit var mı? Bunun ötesi, yani dereye çıkıp temizlik ya da onarım, eğimli yüzeyde çalışmayı gerektirir. Dere çatının en kaygan yerlerinden biridir; bu işi uygun güvenlik ekipmanı olan bir ekibe bırakın.
Baca ile çatının birleştiği yerden gelen akıntı da dereye benzer bir mantıkla oluşur; onu baca dibi akıntısı yazımızda ayrıca ele aldık.
Nasıl yardımcı oluruz?
Ortaklar Çatı olarak dere akıntısında önce suyun gerçekten nereden girdiğini buluyoruz. Sorun yalnızca tıkanıklıksa temizleyip bırakıyor, sac ya da alt katman bozulmuşsa dereyi baştan sona yeniliyoruz. Ne gördüğümüzü fotoğraflarla gösteriyoruz. Ayrıntılar için oluk ve dere sistemleri sayfamıza göz atabilirsiniz.
