Yayla ve dağ evlerinde çatı daha ağır kar, sert rüzgâr ve aylarca boş kalmayla sınanır. Yapımda ve kullanımda nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlattık.
Bolu'nun yayla ve dağ köylerindeki evler, şehir merkezindeki evlerden farklı koşullarla karşılaşır. Kar daha erken gelir, daha kalın yağar ve daha geç kalkar. Rüzgâr açık arazide engelsiz eser. Üstelik bu evlerin çoğu yılın büyük bölümünde boş durur; küçük bir sorun, fark edilene kadar büyük bir hasara dönüşebilir.
Bu yazıda yayla ve dağ evi çatılarının yapımında ve kullanımında öne çıkan konuları anlatıyoruz.
Bu evleri farklı kılan üç şey
1. Daha ağır ve uzun süreli kar
Yükseklik arttıkça kar hem daha fazla birikir hem de çatıda daha uzun kalır. Gündüz eriyip gece donan kar, saçakta buz birikintisine dönüşür. Çatının taşıyıcı sistemi bu yükü göz önüne alarak tasarlanmalı; eğim ve kaplama da karın davranışına göre seçilmelidir.
2. Sert ve engelsiz rüzgâr
Açık yamaçlarda ve sırtlarda rüzgâr, çatının kenarlarını ve saçaklarını kaldırmaya zorlar. Gevşek bir kiremit ya da iyi sabitlenmemiş bir metal levha, tek bir fırtınada yerinden çıkabilir.
3. Uzun süre boş kalan ev
Yaz aylarında kullanılan bir ev, kışın aylarca kapalı kalabilir. Bu sürede:
- Kırık bir kiremitten giren su kimse fark etmeden tavana, duvara ve eşyaya ulaşabilir.
- Isıtılmayan ve havalandırılmayan evde nem ve küf artar.
- Oluk ya da dere tıkanırsa su birikir, donar ve hasarı büyütür.
Yapım ya da yenilemede nelere dikkat edilmeli?
- Taşıyıcı sistem kar yüküne göre: Mertek ve aşık kesitleri, aralıkları ve bağlantılar yerin kar koşullarına göre belirlenmelidir. Eski evlerde zamanla zayıflamış taşıyıcıların durumu keşifte mutlaka değerlendirilmelidir.
- Sade çatı formu: Ne kadar az dere ve köşe varsa kar ve buzun takılıp kalacağı yer o kadar azdır.
- Sağlam sabitleme: Kaplama, özellikle kenar, saçak ve mahya sıraları, rüzgâra karşı uygun şekilde sabitlenmelidir.
- Örtü altı katmanı: Rüzgârla savrulan kar kiremit altına girebilir. Kaplamanın altındaki su yalıtım katmanı burada ikinci güvence olur.
- Kar tutucu: Kayan kar girişi, yolu ya da alt çatıları tehdit ediyorsa kar tutucu değerlendirilebilir; ancak bu durumda çatının karı taşıyabilmesi daha da önemlidir.
- Havalandırma: Uzun süre kapalı kalan bir evde çatı arasının nefes alması, nemin ahşapta birikmemesi için şarttır.
- Oluk ve iniş boruları: Kar yüküne dayanıklı askılar ve donma riskine karşı doğru eğim önemlidir. Bazı evlerde, kayan karın oluğu koparma riski nedeniyle oluk düzeni ayrıca düşünülür.
Ulaşım ve çalışma dönemi
Dağ evlerinde çatı işini planlarken birkaç pratik konu da devreye girer:
- Yol koşulları malzeme taşımayı zorlaştırabilir; ulaşım ve malzeme indirme yeri keşifte konuşulmalıdır.
- Çalışma dönemi şehir merkezine göre daha kısadır; kar erken gelebilir.
- İş, sezon sonuna sıkıştırılmamalı; kış başlamadan çatının tamamen kapalı olması gerekir.
Sezon başı ve sonu: kendi kontrol listeniz
Evi kapatıp ayrılırken ve ilkbaharda yeniden açarken şu kontrolleri yapın:
Ayrılmadan önce:
- Olukları ve dereleri yapraktan, dal parçalarından temizletin.
- Çatı arasına bir göz atın: ıslaklık, yeni leke, ışık sızması var mı?
- Mümkünse komşunuzdan ya da köyde yaşayan bir tanıdığınızdan, ağır kar ya da fırtına sonrası evi dışarıdan kontrol etmesini rica edin.
Döndüğünüzde:
- Tavanlarda ve duvar üst köşelerinde yeni lekeye bakın.
- Çatı arasında küf kokusu ya da nem olup olmadığını kontrol edin. Bu konuda çatı arasında nem ve küf yazımız yardımcı olabilir.
- Yerden bakarak kaymış, eksik kiremit, eğilmiş oluk var mı, inceleyin.
Fırtınalı bir kışın ardından neye bakacağınızı fırtına sonrası çatı kontrolü yazımızda anlattık. Çatıya kendiniz çıkmayın; şüpheli bir durumda ustaya haber verin.
Nasıl yardımcı oluyoruz?
Ortaklar Çatı olarak Bolu ve çevresinde yayla ve dağ evlerinde de çalışıyoruz. Keşifte evin konumuna, kar ve rüzgâr koşullarına, ulaşım durumuna bakıyor; işi kış gelmeden bitirecek şekilde planlıyoruz. Ayrıntılar için çatı yapımı sayfamıza göz atabilirsiniz.
